DOI: https://doi.org/10.18524/2519-2523.2018.13.149388

ОСМАНСЬКІ АРХІВНІ ВІДОМОСТІ ПРО РЕГІОН АККЕРМАН-БЕНДЕРИ- ОЧАКІВ І ХОДЖАБЕЙ. XVI СТ.

Емеджен М. Ферідун

Анотація


До уваги читачів вперше пропонується аналіз документів та самі документи (турецькою мовою), що надают інформацію про регіон Аккерман – Бендери – Очаків і Ходжабей XVI ст. З’ясовано, що зазначений регіон мав достатньо розвинуту інфраструктуру, у зв'язку зі зростанням ролі торгівлі для Стамбулу. Окрім комерційної, цей регіон відігравав стратегічну роль, проте це стане зрозуміло через кілька століть, після установлення османсько-російських стосунків. Докладалися зусилля для укріплення наявних та побудови нових фортець регіону, для захисту від загрози з півночі, яка у XVI ст. зростала.

Ключові слова


Аккерман; Бендери; Очаків; Ходжабей; торгіля; Османська держава; фортеця.

Повний текст:

PDF

Посилання


Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Maliye Defterleri (=MAD), nr. 6: İ. Bulunur, “Osmanlı Dönemi Karadeniz Ticaret Tarihine Katkı: Akkirman Gümrüğü (1505)”, Omeljan Pritsak Armağanı, ed. M. Alpargu-Y, Öztürk, Sakarya 2007. – S. 525-584.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MD, III, hük. 521, 522, 527, 897, 1099, 1259,1333,1390.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, TD, nr. 483. Bu defterin başındaki kanunname ve bölgedeki çiftlikler üzerine yapılan incelemeler için bk. M. Berendei-G. Veinstein, “Règlements fiscaux et fiscalitè de la province de Bender-Aqkerman 1570”, CMRS, XXII/2-3 (1981), 251-328; G. Veinstein, “Les çiftlik de colonisation dans les steppes du nord de la mer noire au XVIe siècle”, Ord. Prof. Ömer Lütfi Barkan’a Armağan, İFM, sy.41/1-4 (1985). – S. 177-210.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, TD, nr. 542 ve Ankara TK, TD, nr. 561.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan 701 nolu tahrir defteri (=TD) Ankara Tapu Kadastro Arşivi’ndeki ile benzerlik gösterir (TK, TD, nr.83). BA’daki defter yanlışlıkla 1574 tarihli olarak gösterilip Akkirman kısmı Yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır: M. Işık, 701 Nolu Tapu Tahrir Defterine Göre Akkirman Sancağı, Sakarya Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya 2008; keza M. Işık, “XVI. Yüzyılda Akkirman Sancağı”, Karadeniz Araştırmaları, sy.18 (2008), s. 19-37. Burada metin okumalarında hayli yanlışlar vardır. Akkirman bölgesiyle ilgili bütün bu tahrirleri içine alan geniş kapsamlı bir projeye meslektaşlarımız İlhan Şahin ve Aleksandr Sereda’nın katkılarıyla başlanmıştır.

Emecen F.M. Aynı Makale. – S. 246-248.

Emecen F.M. Osmanlılar ve Kuzey Karadeniz Stepleri // Osmanlı Klasik Çağında Siyaset. – İstanbul 2009. – S. 239-242.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi, haz. Y. Dağlı-S.A.Kahraman-İ. Sezgin, İstanbul, 2005. - №. V.

Finkel C., Ostapchuk V. Outpost of Empire: An Appraisal of Ottoman Building Registers. Sources fo Archeology and Construction History of The Black Sea Fortress of Özi//An Annual on the Visual Cumture of Islamic World. - № XXII, Leiden 2005. – S. 150-188.

Geniş bilgi için bk. İ.Şahin, XVI. Yüzyılda Akkerman’ın Demografik ve Sosyal Durumu// Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, sy.12 (1998). – S. 319-323.

Guboğlu M. “Kanuni Sultan Süleyman’ın Boğdan Seferi ve Zaferi (1538m-945h)// Belleten, L/198 (1987). – S/ 727-805.

Kefe gümrük alanı ve burayla irtibatlı olan iskeleler hakkında bk. H. İnalcık. The Customs Registers of Caffa, 1487-1490. – Cambridge-Massachusetts, 1996.

Keleş H. Akkerman Sancağında Yavuz Sultan Selim Han Vakıfları // G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. - № XXI/2 (2001). – S. 179-188.

Liste için bk. H. Keleş. Akkerman Sancağında Yavuz Sultan Selim Vakıfları. – S. 182-185.

Osmanlı Haritaları, haz. K. Özdemir. – İstanbul, 1992. – S. 94.

Öztürk T. Özü //DİA. – № XXXIV. – S. 133-134.

Seyahatname. – № V. – S. 109.

Tarihi Lehistan için bk. K. Beydilli. Polonya// Diyanet İslam Ansiklopedisi. – № XXXIV. – S. 309-317.

Topkapı Sarayı Arşivi H. 951-952 Tarihli ve E-12321 Numaralı Mühimme Defteri, haz. H. Sahillioğlu, İstanbul 2002. – S. 3-5, hük. 2 (13 Aralık 1544).


Пристатейна бібліографія ГОСТ


Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Maliye Defterleri (=MAD), nr. 6: İ. Bulunur, “Osmanlı Dönemi Karadeniz Ticaret Tarihine Katkı: Akkirman Gümrüğü (1505)”, Omeljan Pritsak Armağanı, ed. M. Alpargu-Y, Öztürk, Sakarya 2007. – S. 525-584.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MD, III, hük. 521, 522, 527, 897, 1099, 1259,1333,1390.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, TD, nr. 483. Bu defterin başındaki kanunname ve bölgedeki çiftlikler üzerine yapılan incelemeler için bk. M. Berendei-G. Veinstein, “Règlements fiscaux et fiscalitè de la province de Bender-Aqkerman 1570”, CMRS, XXII/2-3 (1981), 251-328; G. Veinstein, “Les çiftlik de colonisation dans les steppes du nord de la mer noire au XVIe siècle”, Ord. Prof. Ömer Lütfi Barkan’a Armağan, İFM, sy.41/1-4 (1985). – S. 177-210.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, TD, nr. 542 ve Ankara TK, TD, nr. 561.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan 701 nolu tahrir defteri (=TD) Ankara Tapu Kadastro Arşivi’ndeki ile benzerlik gösterir (TK, TD, nr.83). BA’daki defter yanlışlıkla 1574 tarihli olarak gösterilip Akkirman kısmı Yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır: M. Işık, 701 Nolu Tapu Tahrir Defterine Göre Akkirman Sancağı, Sakarya Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya 2008; keza M. Işık, “XVI. Yüzyılda Akkirman Sancağı”, Karadeniz Araştırmaları, sy.18 (2008), s. 19-37. Burada metin okumalarında hayli yanlışlar vardır. Akkirman bölgesiyle ilgili bütün bu tahrirleri içine alan geniş kapsamlı bir projeye meslektaşlarımız İlhan Şahin ve Aleksandr Sereda’nın katkılarıyla başlanmıştır.

Emecen F.M. Aynı Makale. – S. 246-248.

Emecen F.M. Osmanlılar ve Kuzey Karadeniz Stepleri // Osmanlı Klasik Çağında Siyaset. – İstanbul 2009. – S. 239-242.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi, haz. Y. Dağlı-S.A.Kahraman-İ. Sezgin, İstanbul, 2005. - №. V.

Finkel C., Ostapchuk V. Outpost of Empire: An Appraisal of Ottoman Building Registers. Sources fo Archeology and Construction History of The Black Sea Fortress of Özi//An Annual on the Visual Cumture of Islamic World. - № XXII, Leiden 2005. – S. 150-188.

Geniş bilgi için bk. İ.Şahin, XVI. Yüzyılda Akkerman’ın Demografik ve Sosyal Durumu// Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, sy.12 (1998). – S. 319-323.

Guboğlu M. “Kanuni Sultan Süleyman’ın Boğdan Seferi ve Zaferi (1538m-945h)// Belleten, L/198 (1987). – S/ 727-805.

Kefe gümrük alanı ve burayla irtibatlı olan iskeleler hakkında bk. H. İnalcık. The Customs Registers of Caffa, 1487-1490. – Cambridge-Massachusetts, 1996.

Keleş H. Akkerman Sancağında Yavuz Sultan Selim Han Vakıfları // G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. - № XXI/2 (2001). – S. 179-188.

Liste için bk. H. Keleş. Akkerman Sancağında Yavuz Sultan Selim Vakıfları. – S. 182-185.

Osmanlı Haritaları, haz. K. Özdemir. – İstanbul, 1992. – S. 94.

Öztürk T. Özü //DİA. – № XXXIV. – S. 133-134.

Seyahatname. – № V. – S. 109.

Tarihi Lehistan için bk. K. Beydilli. Polonya// Diyanet İslam Ansiklopedisi. – № XXXIV. – S. 309-317.

Topkapı Sarayı Arşivi H. 951-952 Tarihli ve E-12321 Numaralı Mühimme Defteri, haz. H. Sahillioğlu, İstanbul 2002. – S. 3-5, hük. 2 (13 Aralık 1544).





Print ISSN: 2519-2523